Projectie

Share this:

Het is één van de bekendste argumenten tegen geloof en religie: God en godsbeeld zijn een projectie van de menselijke geest. We geloven in een goede, almachtige, reddende God omdat we ons graag zo iemand voor ons zien. Een religie van wensdenken en droombeelden.

Soms (zo niet: regelmatig) ben ik gevoelig voor deze gedachte. Veel religies, inclusief christendom, bevatten elementen die aansluiten bij de diepste behoeften van de mens. Geborgenheid, gerechtigheid, barmhartigheid, we zoeken graag naar een ideaalbeeld daarvan buiten onszelf. Dat kan ook juist een diepste bewijs zijn van het Godsbestaan, zoals bijvoorbeeld C.S. Lewis verdedigt, want God heeft dit verlangen gewoonweg in de mens gelegd. Maar het is niet m’n bedoeling een apologetische discussie te starten. Punt is dat projectie in de praktijk wel degelijk een rol kan spelen, of de herkomst nu Goddelijk of menselijk is.

Toen ik vandaag berichtgeving over de nieuwe mediacampagne van de Remonstrantse Broederschap voorbij zag komen, moest ik meteen weer aan de projectiegedachte denken. ‘Mijn God dwingt me tot niets’. ‘Mijn God is een superoptimist’. ‘Mijn God laat me zelf denken’. Deels natuurlijk een subtiel verzet tegen de maatschappelijke beeldvorming over geloof en religie, want de-man-op-straat of op-het-station denkt bij kerk al snel aan ‘moeten’ en associeert geloof eerder met pessimisme dan met optimisme. Bij een slogan als ‘Mijn God trouwt ook homo’s’, is de subtiliteit helemaal pregnant aanwezig.

Niet zonder reden gaan de Remonstranten daarom de boer op met de genoemde slogans. ‘Geloof begint bij jou’ is het centrale motto. Marketingtechnisch zit het goed in elkaar, en met zo weinig leden en zo’n grote campagne kan de relatieve respons groot zijn. Maar inhoudelijk is het vooral een stevige onderstreping van de gedachte van geloof als projectie. Een religie die niet bij God begint, een religie die nooit schuurt en waarin nooit een spanningsveld ervaren wordt, valt vrij eenvoudig te vermarkten, want daar is vraag naar (al moet je altijd rekening houden met de Nederlandse Spoorwegen).

‘Alle spreken over boven komt van beneden.’ In de kerk is deze opvatting allang geen dissonant meer. Als representant van de vrijzinnigheid zal de Remonstrantse Broederschap niet de minste behoefte voelen om het tegendeel te beweren. Maar wat ze in feite bieden, is mager. Nog wel God, iemand die niet zichtbaar is – essentieel voor het godsbeeld van de drie grote wereldgodsdiensten. Verder vooral een hippe, eigentijdse god die ons helemaal te gek vindt en nooit corrigeert. Maar hij (of zij) heeft weinig meerwaarde. Gewone stervelingen kunnen wat dat betreft veel meer te bieden hebben.

Geef mij dan maar Klaas Hendrikse. Die is gewoon duidelijk. Ik geloof wel, maar in een god die niet bestaat. Want god gebeurt, als mensen met elkaar in contact zijn. Veel meer omvat de god van de Remonstranten ook niet. Ze liften mee met een populair label: god. Maar eigenlijk is het merkvervalsing.

Wie God dan wel is, is geen geschikte vraag voor een poster. Als het antwoord gegeven kan worden in één slogan, is het ongetwijfeld geen goed antwoord. En als we niet geloven dat het antwoord geopenbaard is, kunnen we maar beter andere vragen stellen. Want anders blijft slechts het label over, dat alleen maar op het verkeerde been zet.

Other Posts

There are 3 comments. Add yours.

  1. Pia

    De stelling dat god projectie is, is bijna even onbewijsbaar als het bestaan van god zelf. Wat niet betekent dat deze stelling onjuist is – het is voorlopig niet meer dan een hypothese.
    Waar remonstranten zich tegen verzetten is de monopolisering van een (traditionele) vorm van christendom. Het christendom is altijd veelkleurig geweest. Het aantal godsbeelden is even groot als het aantal gelovigen. Het moge zo zijn dat het godsbeeld van sommige remonstranten afwijkt van een traditioneel godsbeeld (whatever that might be – de man met de baard op de wolk heeft overal toch wel afgedaan?), maar betekent dat, dat slechts een label overblijft? Je mag misschien van je geloof zijn gevallen, maar je monopoliseert nog steeds even veel als je voormalige mannenbroeders. De wereld is veelkleuriger, bij de remonstranten tref je traditionalisten aan en semi-atheisten. Wat hen bindt is de erkenning dat geloof iets heel persoonlijks is en dat het daarin niet past om anderen de maat te nemen, maar om ruimte te scheppen.

  2. Pia

    Ik zie nu dat ik je persoonlijke beschrijving verkeerd had gelezen – verkeerde in de onjuiste veronderstelling dat jij van refo tot agnost geworden was.
    In dat geval ben ik benieuwd naar je gedachten over de hypothese dat ook openbaring een projectie zou kunnen zijn.
    De campagne moet volgens mij niet zo worden begrepen dat alle remonstranten achter de spreuken staan. Wel dat zich onder de remonstranten gelovigen bevinden die zich daarin kunnen vinden.

  3. Herman Spruyt

    Ik haalde gisteren wel mijn hart op aan de bijdrage van prof. dr. H.A. Bakker in reactie op de constructiefout van/bij Kuitert.

    http://www.refdag.nl/opinie/prof_kuitert_maakt_zelf_constructiefout_1_869356

Leave a Reply

Jouw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *