Aleid Schilder

Share this:

Zaterdag overleed Aleid Schilder, een van de bekendere criticasters binnen het Nederlands protestantisme. In haar haar boek Hulpeloos maar schuldig legde ze een verband tussen de gereformeerde geloofsleer en de ontwikkeling van depressiviteit. Gechargeerd gezegd: de zwartgalligheid van het gereformeerde geloof leidt tot depressieve gevoelens.

In de jaren na haar eerste publicatie over dit onderwerp, was de communis opinio vanuit diezelfde gereformeerde wereld dat Aleid Schilder het onderscheid niet zag of wilde zien tussen de kern van de klassiek-gereformeerde traditie en de uitwassen daarvan. Hoewel ik niet zo bekend ben met het werk van Schilder, denk ik dat haar opvatting tamelijk eenzijdig is. Depressie is dermate complex dat een simpele verklaring als religieuze vorming al snel te simplistisch is. Ook al laten religieuze wortels mensen nooit helemaal los, het aantal mensen dat vrolijk ongelovig de kerk verlaat is te groot om Schilders stelling te kunnen onderschrijven. De echte oorzaak van depressiviteit en waarom de één daar gevoeliger voor is dan de ander, ligt eerder in een gecompliceerde samenhang van iemands persoonlijkheid, karakter en wellicht biochemische factoren. Dat maakt de echte oorzaak nog steeds onherleidbaar – want wie kan ooit een persoonlijkheid en een mensenbrein echt doorgronden?

In de wandelgangen is het verwijt echter niet nieuw. De vermeende zwartgalligheid van het gereformeerde geloof is bijna spreekwoordelijk en vooral stereotype geworden. Boeken als van Jan Siebelink en Maarten ’t Hart – ik noem maar de bekendere – stellen dit beeld niet positief bij. Dat het kerkelijk spectrum tientallen soorten en maten gereformeerden en talloze type mensen kent, telt dan niet. Want het bekt gewoon lekker, religie de schuld van alle ellende geven, vooral tegen de achtergrond van persoonlijke frustratie en collectief leed.

Het is intrigerend dat Schilders haar kritiek voornamelijk richtte op de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt, in die tijd al nauwelijks verwant met de reformatorische kerken. Maar haar kritiek betrof uiteindelijk de calvinistische leer in een vertolking die nu vooral in de reformatorische kerken te vinden is. Ik weet niet of Aleid Schilder anno 2014 in bevindelijk-gereformeerde kring ook zoveel beroering zou veroorzaken. Waarschijnlijk wel, want de reformatorische wereld doet slechts in beperkte mate aan zelfreflectie. Maar persoonlijk hoop ik in dat geval op meer empathie. Wie daadwerkelijk gelooft dat hij onbekwaam is tot enig goed en geneigd tot alle kwaad, past bescheidenheid in het veroordelen van mensen die – vastgelopen met het leven – tot eenzijdige conclusies komen.

Other Posts

There are 2 comments. Add yours.

  1. goed en duidelijk artikel!

  2. H. Zand

    Oei, er staan een paar ernstig foute aannames in dit stuk. Ik ben zelf Christelijk Gereformeerd opgevoed en vanuit die kring was het normaal om kinderen op een vrijgemaakte school te doen. ER was grote verwantschap tussen die milieus, niet voor niets zijn ook de RPF en de GPV gefuseerd tot de Christen Unie.

    De psychische problemen van mensen uit die kringen zijn enorm. Er bestaan geen vrolijke kerkverlaters, ik begrijp niet hoe de auteur bij die aanname komt. Ik ken er geen één. Onlangs was er een reunie van die school – Guido de Bres – in Amersfoort en een belangrijk deel weigerde te komen vanwege de traumatische herinneringen aan die keiharde kille school in combinatie met vaak hele harde ongeïnteresseerde gezinnen met weinig liefde. Er was veel geweld in de gezinnen en seksueel misbruik op school.

    Wel degelijk is bekend dat het niet kunnen zijn wie je bent en de nadruk op schuld en boete ernstig bijdragen aan depressies. Maar niet alleen is geestelijke ellende verwant met dit milieu, ook is er bijvoorbeeld veel meer kindermishandeling. Daar zijn wetenschappelijk verhandelingen over.

    Het is ontzettend triest als kinderen op deze manier opgroeien en op geen enkele manier te vergoeilijken. Ouders van nu hebben de plicht zich te verdiepen in de schade die ze kinderen hiermee aandoen en op hun manier van religie ervaren te reflecteren ipv domweg de volgende generatie te zijn die het weer overdraagt op volgende generaties.

    Het gereformeerde onechte praatje aan het einde van het stuk had beter achterwege kunnen blijven. Eerst schijnheilig doen (wie zijn wij dat we kunnen oordelen, we zijn geneigd tot alle kwaad). Zonder te beseffen dat dat nu juist onder meer zo dom is om kinderen ermee op te voeden dat ze niets goeds kunnen doen en dat dan nu juist de kern is waarop depressies welig tieren. En dan te zeggen dat je daarom niet oordeelt terwijl in bovenstaand artikel eventjes uit de losse pols het hele werk en leven van deze mevrouw is weg gezet als niet steekhoudend.

    Een schoolvoorbeeld van gebrek aan reflectie!

Leave a Reply

Jouw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *