« Previous

Uitgesproken

Share this:

Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst. Sinds afgelopen week weet ik dat deze uitspraak bij Adolf Hitler vandaan komt. Een Amerikaanse Bijbelschool maakte reclame voor kinderonderwijs en onderstreepte het belang daarvan met een – vermeende – uitspraak van Adolf Hitler. ‘He alone, who owns the youth, gains the future – Adolf Hitler’.

Waarschijnlijk zijn we de twijfelachtige herkomst van dit spreekwoord massaal vergeten, want anno 2014 zeggen ook wij het zonder aarzeling, zo blijkt alleen al uit een simpele Google-search. Het was vooral ongekend stom om op het billboard expliciet de naam van Adolf Hitler te noemen, maar zelfs als hij het daadwerkelijk gezegd heeft, is de uitspraak nog steeds juist. Zó waar dat het bijna een open deur is en je alleen al vanwege dat clichématige de uitspraak niet meer zou willen gebruiken.

Het komt vaker voor dat bekende uitspraken worden gekoppeld aan de verkeerde persoon. Onlangs sprak een gastvoorganger over ‘uw oud-predikant’ die wel eens gezegd zou hebben: ‘Wie nat wil worden, moet in de regen lopen’. Verrast hoorde ik het aan, want deze oud-predikant was niet Bernardus Smytegelt, de 18e-eeuwse dominee aan wie deze bevindelijke waarheid doorgaans (terecht) toegeschreven wordt.  Maar het kan ook Johannes van der Poel zijn, hoorde ik ooit vanaf de kansel. En de heel gewone oma van Katelijne uit Dorsvloer vol confetti zei het ook altijd al. Succesvolle gezegden kennen meerdere vaders.

Dat is overigens niet zo vreemd. De herkomst van een uitspraak is meestal ingewikkelder te traceren dan het concrete gebruik ervan. Zo sprak de genoemde gastvoorganger geen leugen toen hij de uitspraak koppelde aan een ander dan Smytegelt. Ongetwijfeld heeft de bewuste oud-predikant het wel eens gezegd, maar dat zegt verder niks van de herkomst.

In de praktijk weten we vooral nog wie een uitspraak als eerste in het publieke leven gebruikte, waarna die op dat specifieke moment voor altijd bleef hangen. Het zou zomaar kunnen dat de huishoudster van Smytegelt het altijd placht te zeggen, maar dat ze het al van haar oma had gehoord, totdat de dominee het overnam in zijn pastoraal advies aan ‘gekrookte rietjes’ en deze uitspraak vereeuwigd werd in uitgeschreven teksten die tot op de dag van vandaag in sommige kerken gelezen worden.

Hoe meer een uitspraak verbonden is met een (historische) context, hoe sneller we de eerste gebruiker ervan zullen onthouden.  ‘I have a dream’ maakte de nagedachtenis van Martin Luther King wereldwijd onsterfelijk, ook al was de uitspraak op zichzelf niet bijster origineel. Maar voor altijd verbonden met zijn moedige strijd tegen apartheid, zijn retorisch talent en zijn dramatisch heengaan, zullen deze woorden niet snel aan anderen toegeschreven worden.

Daarom vergeten we eerder de bedenker van Wie nat wil worden, moet in de regen lopen dan de oorsprong van I have a dream. De eerste is zonder context of herkomst nog steeds waar, hoewel cliché, de laatste wordt dan vooral nietszeggend. En dus verrast het ook niet dat we de herkomst vergeten zijn van ‘He alone, who owns the youth, gains the future’. Als-ie al van Hitler zou zijn…dan herinneren we ons toch eerder andere dingen van Hitler.

***

Tot en met 30 juni 2014 schrijf ik elke week een blog. Mocht het succesvol zijn, ga ik natuurlijk door.

Other Posts

« Previous

There is 1 comment. Add yours.

  1. Judith van Ekris

    Hey Kees,

    Grappig!! Veel inspiratie of meer transpiratie?? Ook zo’n cliché toch? Er zijn er vele honderden. Ik citeer heel vaak uitspraken van mijn moeder, maar zij had ze ook vaak weer van iemand anders. Nu worden het langzamerhand zo’n beetje mijn uitspraken en wie weet wat ze over 50 jaar aan mij toeschrijven ha ha!! Of aan jou natuurlijk, dus ga vooral door!!!

Leave a Reply

Jouw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *