Geschiedenis, identiteit en christen-zijn

Share this:

In het Reformatorisch Dagblad van 5 januari stond een interessant en prikkelend interview met Timo Slootweg, rechtsfilosoof aan de Universiteit van Leiden, over de christen, zijn identiteit en in samenhang daarmee zijn verhouding tot de geschiedenis. Het prikkelende artikel riep herkenning en instemming op. Maar het confronteert me ook met mijn eigen vragen ten aanzien van deze thematiek. Ik citeer een gedeelte uit het interview.

Hij [Slootweg, KV] noemt het denken in christelijke „identiteit” een dubieus gebeuren. „Een christen verhoudt zich tot God en de naaste, dáárin is zijn identiteit gelegen. Deze verhouding kan zich op elk moment weer vernieuwen.” Slootweg ziet dat mensen in de moderne tijd geborgenheid zoeken, ook in de geschiedenis. „Men wil zich spiegelen aan een nationaal verleden. Vanuit christelijk perspectief moet je daar kanttekeningen bij plaatsen. Een christen zoekt rust bij God.”

In reformatorische kringen – waartoe ik mezelf reken – is het gangbaar om te spreken over ons (Nederlandse) verleden dat onze hedendaagse identiteit zou bepalen, ook nu nog, anno 2011. Je hoeft daaroverigens niet eens reformatorisch voor te zijn. Geert Wilders roept over de joods-christelijke wortels van onze cultuur en definieert daarmee zijn opvatting van de Nederlandse identiteit. In de politieke denkrichting van het conservatisme wordt aan de identiteit van het Vaderland grote waarde gehecht en worden ook politieke consequenties verbonden.

Gezien mijn achtergrond als afgestudeerd historicus (ja, zo heet dat nu eenmaal) heb ik wel iets met geschiedenis. Ik voel ook de neiging om in de beschouwing van ons verleden, een bepaalde richting voor het heden te zoeken. Je kunt immers je traditie niet zomaar over boord zetten. Niet voor niets had ik in de kop van mijn vorige blog de bekende spreuk staan: ‘Wie niet weet waar hij vandaan komt, weet ook niet waar hij heengaat’. Het leidt naar mijn idee onherroepelijk tot arrogantie als de historische wortels van bepaalde standpunten niet meer onderkend worden. Je ziet dat nu bijvoorbeeld bij het vrouwenstandpunt van de SGP. Prima, als mensen het een hopeloos achterhaald standpunt vinden, want het is inderdaad een oud standpunt. Maar juist dat moet ook tot bescheidenheid nopen. We weten het niet per se beter, maar we doen het hooguit anders.

Tegelijkertijd roept de gedachte van een eigen identiteit bij christenen onherroepelijk spanningen op. Word je identiteit nu bepaald door de loop van de geschiedenis, of door de fundamenten van je geloofsovertuiging. Ik denk het laatste. Dat relativeert tegelijkertijd dus de wijze waarop je ten opzichte van je (vaderlandse) identiteit staat. Je hebt op zijn minst meerdere identiteiten. Kenmerkend voor het christelijk geloof is tenslotte dat het grensoverschrijdend is en een band smeed met christenen uit alle ‘geslachten, volken, talen en naties’.

Persoonlijk vind ik het daardoor bijzonder lastig om de Nederlandse cultuur en traditie een grote rol te laten spelen in politieke stellingnames. Traditioneel als ik ben raakt het mij, maar vanuit christelijk perspectief geloof  ik dat we ons moeten hoeden voor ‘verafgoding’ van cultuur en tradities. De visie van Slootweg biedt daartoe goede handreikingen.

Het volledige interview is hier te lezen.

Other Posts

There are 2 comments. Add yours.

  1. Femke

    Hoi Kees,

    een mooie blog. Ook voor mij herkenbaar als christen-historicus. Voor mijn afstudeerscriptie heb ik mijn voorwoord mede daarop gebaseerd in relatie tot de voorzienigheid van God versus de historische ontwikkeling.Wat voor mij persoonlijk een eye-opener was is het boek van Butterfield. Lezenswaardig.
    Christen-zijn is van groter belang dat de grens-gebonden identiteit/nationaliteit.

  2. Hé Femke,
    Ik zag zojuist je reactie op m’n blog. Ik heb net een nieuwe website en blijkbaar is nog niet alles oké want je reactie werd niet meteen gepubliceerd, maar moest nog ‘goedgekeurd’ worden. Afijn, dat is nu dus gebeurd 😉
    Dank voor je persoonlijke opmerking; ik ben er nog niet uit en wil me er graag verder in verdiepen. Volgens mij heb ik ooit wel iets van Butterfield gelezen, maar welk boek bedoel je exact; Ik houd me aanbevolen voor leestips!
    Groet,
    Kees

Leave a Reply

Jouw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *